جراحی افورکتومی (Oophorectomy) که با نامهای برداشتن تخمدان یا عمل تخمدان نیز شناخته میشود، یک روش پزشکی تخصصی در حوزه زنان است که طی آن یک یا هر دو تخمدان خارج میشوند. این جراحی معمولاً در شرایط خاصی مثل سرطان تخمدان، کیستهای مزمن، عفونتهای شدید یا حتی برای پیشگیری از بیماریهای ژنتیکی انجام میشود. در ادامه به بررسی دقیقتر این جراحی، دلایل انجام آن، انواع روشها و مراقبتهای مهم بعد از عمل خواهیم پرداخت.
افورکتومی نوعی عمل جراحی زنان است که در آن یک تخمدان (اوفورکتومی یکطرفه) یا هر دو تخمدان (اوفورکتومی دوطرفه) برداشته میشود. تخمدانها نقش مهمی در تولید هورمونهای زنانه مانند استروژن و پروژسترون دارند، بنابراین حذف آنها میتواند تأثیرات جسمی و روانی قابلتوجهی داشته باشد.
1. وجود تومور یا کیست تخمدان
اگر کیستها یا تودهها سرطانی یا پیشسرطانی باشند، پزشک تصمیم به برداشتن تخمدان میگیرد.
2. سرطان تخمدان یا رحم
در بیماران مبتلا به سرطان، برداشتن تخمدان ممکن است بخشی از درمان باشد تا جلوی گسترش بیماری گرفته شود.
3. عفونت شدید لگنی
عفونتهایی که با دارو درمان نمیشوند، ممکن است نیاز به جراحی برای خارج کردن تخمدان داشته باشند.
4. اندومتریوز شدید
در برخی موارد اندومتریوز، زمانی که سایر درمانها مؤثر نباشد، افورکتومی انجام میشود.
5. پیشگیری از سرطان در افراد با ریسک بالا
زنانی که دارای جهش ژنتیکی BRCA1 یا BRCA2 هستند، ممکن است به صورت پیشگیرانه تخمدانها را بردارند تا احتمال ابتلا به سرطان کاهش یابد.
-
اوفورکتومی یکطرفه: تنها یکی از تخمدانها برداشته میشود.
-
اوفورکتومی دوطرفه: هر دو تخمدان برداشته میشوند.
-
افورکتومی به همراه هیسترکتومی: تخمدانها همراه با رحم خارج میشوند.
1. جراحی باز (لاپاراتومی)
در این روش برش بزرگی روی شکم ایجاد میشود. معمولاً برای موارد مشکوک به سرطان استفاده میشود.
2. لاپاراسکوپی (جراحی با حداقل تهاجم)
با استفاده از ابزارهای کوچک و دوربین، جراحی انجام میشود. دوره نقاهت کوتاهتر و زخمها کوچکتر هستند.
- انجام آزمایش خون، سونوگرافی و MRI
- قطع مصرف برخی داروها با مشورت پزشک
- ناشتا بودن در روز عمل
- مشاوره با متخصص زنان و گاهی روانشناس
- یائسگی زودرس (در صورت برداشتن هر دو تخمدان)
- تغییرات هورمونی و خلقی
- پوکی استخوان
- کاهش میل جنسی
- افزایش خطر بیماریهای قلبی (در صورت یائسگی زودرس)
⚠️ توجه: با مشاوره با پزشک و مصرف مکملها یا هورموندرمانی، بسیاری از این عوارض قابل کنترل هستند.
- استراحت کامل در چند روز اول
- مصرف داروهای تجویزشده برای کاهش درد و التهاب
- پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین
- داشتن رژیم غذایی مناسب برای کمک به بازسازی بدن
- پیگیری جلسات معاینه و آزمایشهای دورهای
اگر فقط یک تخمدان برداشته شود، در بسیاری از موارد تخمدان دیگر به فعالیت خود ادامه میدهد و تاثیر زیادی در چرخه قاعدگی یا باروری ایجاد نمیشود. اما در صورت افورکتومی دوطرفه، یائسگی زودرس رخ خواهد داد و نیاز به مراقبتهای ویژه مانند هورموندرمانی جایگزین وجود دارد.
جراحی افورکتومی یا برداشتن تخمدان، یک تصمیم جدی پزشکی است که باید بر پایه دلایل مشخص و با نظر متخصص انجام شود. آگاهی کامل از دلایل، روشها، عوارض و مراقبتها میتواند به شما کمک کند تا بهتر با این فرایند کنار بیایید و کیفیت زندگی خود را حفظ کنید. در صورت مواجهه با شرایطی که ممکن است نیاز به افورکتومی داشته باشند، مشاوره با یک پزشک متخصص زنان اولین قدم مهم است.
