هاری یک بیماری ویروسی است که سیستم عصبی مرکزی (مغز و نخاع) را تحت تأثیر قرار میدهد. این بیماری در صورت رسیدن ویروس به مغز، بهسرعت پیشرفت کرده و تقریباً همیشه کشنده است.
ویروس هاری معمولاً از طریق بزاق حیوانات آلوده منتقل میشود. روشهای رایج انتقال عبارتاند از:
- گاز گرفتن حیوانات آلوده: شایعترین روش انتقال هاری، گاز گرفتن توسط حیواناتی مثل سگ، گربه، روباه یا خفاش است.
- تماس با زخمهای باز: در صورتی که بزاق حیوان آلوده با زخم باز یا غشاهای مخاطی تماس پیدا کند، امکان انتقال وجود دارد.
- پنجه کشیدن حیوانات: در موارد نادر، پنجه کشیدن نیز میتواند باعث انتقال ویروس شود، بهویژه اگر خراشها عمیق باشند.
هاری در دو مرحله اصلی بروز میکند:
۱. علائم اولیه
- تب
- سردرد
- خستگی
- درد یا سوزش در محل گاز گرفتگی
۲. علائم پیشرفته
- اضطراب و تحریکپذیری
- ترس از آب (هیدروفوبیا)
- انقباضات غیرارادی عضلات
- گیجی و توهم
- فلج اندامها
- کما و مرگ
هاری معمولاً در حیوانات وحشی و اهلی یافت میشود. حیوانات ناقل اصلی عبارتاند از:
- حیوانات وحشی: خفاش، روباه، شغال، راکون
- حیوانات اهلی: سگ، گربه، گاو، بز، اسب
- تغییرات رفتاری: حیوان ممکن است رفتارهایی غیرعادی از خود نشان دهد، از جمله بیقراری یا پرخاشگری.
- ترس از آب (هیدروفوبیا): حیوان ممکن است از نوشیدن آب یا نزدیک شدن به آن خودداری کند.
- افزایش ترشح بزاق: آبریزش دهان شدید و غیرعادی از نشانههای رایج هاری است.
- فلج عضلات: به تدریج، عضلات مختلف بدن حیوان فلج میشوند.
- مشکلات تنفسی: تنفس سخت و صداهای غیرعادی در هنگام تنفس ممکن است رخ دهد.
- خستگی و بیحالی: حیوان ممکن است به شدت ضعیف و خسته به نظر برسد.
- گاز گرفتن بیهدف: حیوان مبتلا ممکن است اجسام، حیوانات یا افراد را بیهدف گاز بگیرد.
- تغییرات در صدا: صداهای ناله یا غرغر غیرمعمول ممکن است شنیده شود.
- حرکات غیرکنترلشده: تشنج یا حرکات غیرعادی میتواند از علائم پیشرفته بیماری باشد.
- مرگ: در صورت پیشرفت بیماری و عدم درمان، مرگ حیوان حتمی است.
تشخیص زودهنگام و اقدامات پیشگیرانه مانند واکسیناسیون میتواند از گسترش این بیماری خطرناک جلوگیری کند.
پیشگیری از هاری بسیار مهم است، زیرا درمان قطعی آن تنها در مراحل اولیه امکانپذیر است. روشهای پیشگیری شامل موارد زیر میشود:
۱. واکسیناسیون حیوانات : تمام حیوانات خانگی مانند سگ و گربه باید بهطور منظم واکسن هاری دریافت کنند.
۲. اجتناب از تماس با حیوانات مشکوک : از نزدیک شدن به حیوانات وحشی یا اهلی که رفتار غیرطبیعی دارند، خودداری کنید.
۳. واکسن پیشگیرانه برای انسان: افرادی که در معرض خطر بالای ابتلا به هاری هستند، مانند دامپزشکان یا کسانی که در مناطق پرخطر زندگی میکنند، میتوانند واکسن پیشگیرانه دریافت کنند.
۴. آموزش عمومی : آگاهیرسانی به جامعه درباره خطرات هاری و نحوه پیشگیری از آن میتواند به کاهش موارد ابتلا کمک کند.
اگر توسط حیوانی گاز گرفته شدید، باید فوراً اقدام کنید:
- شستوشوی زخم: زخم را بهمدت ۱۵ دقیقه با آب و صابون بهطور کامل بشویید.
- ضدعفونی زخم: پس از شستوشو، از مواد ضدعفونیکننده برای تمیز کردن زخم استفاده کنید.
- مشورت با پزشک: بلافاصله به پزشک مراجعه کنید تا در صورت نیاز، واکسن یا درمان مناسب دریافت کنید.
درمان هاری بسته به مرحله بیماری متفاوت است:
۱. درمان پیشگیرانه پس از گاز گرفتن (Post-Exposure Prophylaxis)
- واکسن هاری: پس از گاز گرفتن، باید سری واکسنهای هاری را طبق دستور پزشک دریافت کنید.
- ایمونوگلوبولین هاری: در برخی موارد، پزشک تزریق ایمونوگلوبولین هاری را برای جلوگیری از انتشار ویروس توصیه میکند.
۲. درمان در مراحل پیشرفته
در صورتی که ویروس به سیستم عصبی مرکزی نفوذ کرده باشد، درمان بسیار دشوار است و بیشتر بر مدیریت علائم متمرکز است. به همین دلیل، پیشگیری و درمان در مراحل اولیه بسیار اهمیت دارد.
ویروس هاری با نفوذ به سیستم عصبی مرکزی باعث التهاب مغز و نخاع میشود. با پیشرفت بیماری، عملکردهای حیاتی بدن مانند تنفس و ضربان قلب مختل میشوند که در نهایت منجر به مرگ بیمار میشود.
- ویروس هاری در صورت قرار گرفتن در دمای بالا یا نور خورشید بهسرعت از بین میرود.
- سگها مسئول حدود ۹۹ درصد از انتقال هاری به انسانها در سراسر جهان هستند.
- واکسن هاری یکی از قدیمیترین واکسنهای انسانی است که توسط لویی پاستور در سال ۱۸۸۵ ساخته شد.
هاری یک بیماری ویروسی خطرناک اما قابل پیشگیری است. آگاهی از روشهای انتقال، پیشگیری و درمان آن میتواند نقش مهمی در جلوگیری از ابتلا به این بیماری داشته باشد. با واکسیناسیون بهموقع حیوانات خانگی و رعایت اصول ایمنی در مواجهه با حیوانات مشکوک، میتوان از خطرات این بیماری در امان ماند. اگر با علائم یا گاز گرفتن حیوانی مواجه شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید تا اقدامات درمانی مناسب انجام شود.
